• defensiemechanismen - persoonlijk leiderschap ontwikkeling

DEFENSIEMECHANISMEN

HOE VERMIJDEN WE PIJN?

– Ervaring –

‘Zijn borst gaat naar voren, zijn kaken zijn gespannen en zijn zachte blik wordt scherp. Niets ontgaat hem. Van binnen voelt hij dat hij zijn pantser heeft aangetrokken. Zijn spieren zijn aangespannen, zijn gedachten gaan snel en draaien overuren. Verschillende scenario’s vliegen voorbij. Welk scenario gaat hij inzetten? Welk heeft het beste resultaat? Welk scenario neutraliseert de opmerking van de ander? Gaat hij voor de verdediging of voor de aanval? Diep van binnen voelt hij dat de opmerking iets kwetsbaars heeft aangeraakt en terecht is. Hij heeft de pijn met alle macht en daarmee het kwetsbare naar beneden gedrukt. Ik mag niet kwetsbaar zijn, ik ben onaantastbaar.’

FUNCTIE

Als mens zijn we geprogrammeerd om pijn te vermijden. Op jonge leeftijd ontwikkelen we dan ook prachtige defensiemechanismen om deze (vermeende) pijn te vermijden of te reduceren. Ze zorgen ervoor dat je je kunt afsluiten van het risico van een kwetsuur dat je in relatie met anderen loopt. We doen het dagelijks. Door een grapje te maken over iets wat pijnlijk is. Door de werkelijkheid een beetje te verdraaien. Door heel hard te lachen of door juist heel stil te worden. Het is allemaal erg menselijk.

ONTSTAANSWIJZE

Defensiemechanismen ontstaan dus op jonge leeftijd. In een ontmoeting is er pijn en we ontwikkelen een manier om die pijn te reduceren of te vermijden. We nemen een mechanisme over van onze ouders, van iemand anders in onze omgeving of ontwikkelen onze eigen afweer. Als er vervolgens een dreigende pijn zich aandient zorgen onze emoties, lichamelijke sensatie en gedachten dat we dit afweermechanisme automatisch opwerpen.

IN STAND HOUDEN

Het belangrijkste nadeel van een defensiemechanisme is dat de pijn die dreigt te worden aangeraakt in stand wordt gehouden. En dat maakt ons minder vrij. Je blijft dan in je standaard patroon zitten en je komt eigenlijk geen stap verder. Telkens weer volg je dezelfde weg. Je bevestigt je huidige strategie en wij zijn juist op zoek naar andere mogelijkheden.

SIGNAALFUNCTIE

Als pijn het signaal is van het lichaam om te zeggen dat iets geheeld dient te worden. Dat iets wat ongezond is, vraagt om gezond te worden. Dan dient geestelijke pijn ook verzorgd te worden. Het defensiemechanisme is dan een uitermate goed signaal om te kijken welke aandacht deze pijn nodig heeft. 

EERSTE EN TWEEDE STAP

Een eerste stap is om te kijken welke afweermechanisme je hebt, in welke situatie en wat je dan doet – check soorten afweermechanismen. Een tweede stap zou kunnen zijn om te kijken waar ze zijn ontstaan en welke pijn in het verleden de reden was om dit defensiemechanisme te ontwikkelen. – check automatismen en patronen.