Je hebt een rijke innerlijke wereld vol beelden, muziek en verhalen. Je kunt de meeste ongelofelijke dingen aan elkaar koppelen met een enorme verbeeldingskracht. Het raakt elke keer weer. In van rust en structuur kom je beter tot je recht en functioneer je stabiel met een draagkracht van het grotere en het hogere die anderen vaak ontgaat.
Het contact tussen jou en de ander wankelt vaak. Soms is er nabijheid en dan ineens ervaar je door een kleine beweging of een woord afstand. Je emoties schieten in uitersten: paniek, woede en euforie. Of juist de bekende leegte, de vlakheid en je gezicht dat niets toont. In je spanning verdwijnt het ritme uit je leven. De werkelijkheid vervaagt doordat je je terugtrekt in je eigen wereld. De wereld om je heen verliest daarmee haar contouren. Het alledaagse voelt te bedreigend en de innerlijke wereld – waarin alles zo vertrouwd is – is dan je ‘heiligdom’.
Je lichaam verraadt je terugtrekkende beweging. Je ogen die wegdraaien, een gemaakte kleine lach, je adem die de hoog gaat en sneller gaat of juist blijft hangen. En je bewegingen kunnen ongecoördineerd worden. De ander is veelal niet meer te bereiken omdat je onvoldoende contact hebt met jezelf. De verbinding –die je eerst met jezelf hebt en vervolgens met de ander – heeft geen houvast meer in jou. En dan kan er plotseling die rauwe emotie ongefilterd en intens losbarsten als de – dreigende – pijn vanbinnen te groot wordt en kun je over de grens van de ander gaan.
Onder dit alles ligt je diepe angst. Zorgvuldig verborgen achter een vlak gezicht van stilte en/of controle is deze onmiskenbaar diep in jou aanwezig. Angst om niet te bestaan, angst voor afwijzing of angst voor andere mogelijk – dreigende – pijn. Je angst is vaak geworteld in een vroeg tekort: je werd te weinig aangeraakt, beschermd of gezien. Soms was er zelfs mishandeling en was dit een noodstrategie waar je nog iets van veiligheid ervaarde. Je overtuiging groeide: “ik ben niet in orde en de wereld is gevaarlijk! Ik kan niemand vertrouwen!”
Een weg uit je eigen wereld en naar wereld van jou en mij begint door te aarden. Het zijn die kleine gewoonten, vaste ritmes in bewegen, werken, eten en slapen die structuur geven. Ze vormen de ladders die je laten afdalen vanuit je hoofd in je lichaam naar het moment in het hier en nu. En het helpt daarbij als je relaties hebt die concreet en betrouwbaar zijn. Geen loze geruststelling, maar eenvoudige aanwezigheid: “ik blijf!” Ook als jij weg lijkt te drijven. Het vraagt steun in contact, zodat isolement langzaam kan wijken. Ook angst kan in verbinding aanwezig zijn.
Het proces van de veilige binnenwereld naar de buitenwereld is broos, grillig en wordt vaak gekenmerkt door terugval. Maar telkens kan er een kleine terugkeer zijn naar de werkelijkheid: een adem die dieper zakt, een gesprek dat blijft staan en een hand die om hulp blijft vragen.
Met vallen en opstaan groeit het besef: “Ik mag er zijn. Ik hoef niet te verdwijnen. Ik heb het recht om te leven – en ik kan krijgen door te vragen en door te nemen.”
ONTWIKKELINGSLAAG
Deze bewegingen laten zien hoe vroege indrukken zich vastzetten in je lichaam, houding, ademhaling en basisreacties.Het is de fundamentele bodem waarop je eerste ervaringen met nabijheid, spanning en emotie zijn opgeslagen, die onbewust doorwerken in de lagen die daarop volgen.
STRATEGIELAAG
Deze structuren beschrijven de volwassen gedragsstrategieën die zichtbaar worden bij spanning en stress. Ze laten zien hoe je probeert balans te vinden tussen je eigen behoeften en die van anderen.
DRIJFVERENLAAG
De typen in het Enneagram onthullen welk verlangen en gemis centraal staan in je leven, welke kernangst daaruit voortkomt, en welk gedrag je inzet om die angst te vermijden. Ze tonen je natuurlijke motivatie vanuit drie bronnen van innerlijke wijsheid: hoofd (denken), hart (voelen) en buik (intuïtie en instinct).
KENMERKENLAAG
De Big Five beschrijven stabiele persoonlijkheidskenmerken: brede patronen in voelen, denken en handelen. Dit wetenschappelijk model biedt een stevig fundament om gedrag, emoties en aandacht te begrijpen en in een breder perspectief te plaatsen
ORIËNTATIELAAG
Deze typen brengen in kaart hoe je van nature informatie verwerkt, beslissingen neemt, energie reguleert en structuur aanbrengt. Ze laten zien welke mentale voorkeuren je inzet in denken en handelen en daarmee jouw cognitieve voorkeursroute in dagelijks leven en werk.
EXPRESSIELAAG
Deze stijlen laten zien hoe je – vooral onder druk of bij verandering – communiceert, handelt en samenwerkt. Je voorkeursstijl in tempo, toon en oriëntatie bepaalt je zichtbare gedrag en hoe anderen jou als eerste waarnemen
KWALITEITSLAAG
Deze talenten brengen in beeld welke denk-, voel- en gedragspatronen voor jou moeiteloos aanvoelen. Ze vormen het fundament van je kwaliteiten, waarop je kunt bouwen en bewust kunt groeien.
Onze persoonlijkheid laat zich niet vangen in modellen, daarvoor zijn we simpelweg te complex. Toch kunnen gedrags- en persoonlijkheidsmodellen helpen om jezelf beter te begrijpen. Ze geven richting door meer zicht te krijgen op de bronnen van je gemis, je verlangen en je omgang met pijn en liefde. Zo begrijp je jezelf beter. Je herkent je talenten, beschermingsmechanismen en natuurlijke gedrag in verschillende situaties, en hoe deze zich verhouden tot je verleden.
Jij en ik reageren veelal instinctief, routinematig en automatisch, gebaseerd op eerdere ervaringen. Door meer zicht te krijgen, vergroot je je bewustzijn. Je wordt je bewuster van je kwaliteiten, en je merkt dat er ook andere manieren zijn om op de ander en de omgeving te reageren. Het gevolg is dat je – tot dan toe verborgen – potentieel zichtbaar wordt. Op dat moment weet je welke capaciteiten en vaardigheden je wilt ontwikkelen. En je beseft dat je zelfs andere overtuigingen kunt aannemen. Dat verandert je identiteit. Niet makkelijk, wel vervullend.
Het is belangrijk om de ontwikkelingslijn – die de modellen met elkaar verbindt – te zien. Die lijn begint bij vroege lichamelijke, emotionele en cognitieve indrukken. Deze indrukken – gevormd in ervaringen en in wisselwerking met je genetische aanleg – nestelen zich als een blauwdruk in je systeem. Samen vormen zij bewuste en onbewuste verlangen en gemis. Ze liggen mede aan de basis van je beschermingsmechanismen, je innerlijke drijfveren, voorkeuren, kwaliteiten en gedragsstijlen. Elk model in deze ontwikkelingslijn raakt een andere laag en biedt daarmee een eigen perspectief naar ons mens-zijn.
De eerste drie modellen – Karakterstructuren, Persoonlijkheidstucturen en het Enneagram – richten zich op de oorsprong van je gedrag. Ze beschrijven hoe in je – in omgang met liefde en pijn – in de eerste jaren van je leven bent gevormd. In die afhankelijke fase zoek je de ideale strategie om je tot je omgeving te verhouden en loop daarin tekorten op. Je kunt namelijk niet alles ontwikkelen. Later in ons leven manifesteert een deel van die strategie zich – bij veel stress of spanning – in disfunctionele patronen. De Big Five-methode helpt je vervolgens om een pas op de plaats te maken, door je persoonlijkheidsstructuur aan de hand van vijf wetenschappelijk gevalideerde dimensies te onderzoeken. Daarna brengen modellen zoals MBTI, CliftonStrengths en DISC je natuurlijk ontwikkelde gedrag en kwaliteiten tot de buitenwereld in kaart.
Coaching, therapie en training gaan over het vergroten van je bewustzijn van die dieperliggende lagen, en over hoe je omgaat met de wereld om je heen. Het gaat ook over hoe we disfunctionele – en soms zelfs ongezonde – lichamelijke en geestelijke patronen kunnen verzachten of transformeren. Patronen die te maken hebben met angst, verdriet, woede, of met de manier waarop we plezier en betekenis zoeken.
De eerste laag ontstaat dus in de eerste levensjaren en is zichtbaar in je lichaamshouding, ademhaling, spierspanning en vroege reflexen. Deze laag heeft directe en indirecte invloed op je gedrag. Je ziet hoe je genetische aanleg – onder invloed van je omgeving – zich op verschillende manieren heeft ontwikkeld. We doorlopen daarin vijf ontwikkelingsfasen. De bijbehorende patronen – zoals terugtrekken, zoeken naar nabijheid of vasthouden aan controle – vormen een pre-verbale basis in lichaam en geest die bepaalt hoe je reageert. De andere lagen bouwen verder op dit fundament.
Met deze vijf ontwikkelingsfasen wordt een persoonlijkheidsstructuur opgebouwd. Het is wat we ‘karakter’ noemen of die alom bekende ‘blauwdruk’. Belangrijk om te beseffen is deze blauwdruk ook op latere leeftijd in je lichaam, houding en blik zichtbaar is en blijft. Vanuit deze ervaringen ontwikkel je ook je instinctief, routinematig en automatisch gedrag. Verschillende persoonlijkheidstypen beschrijven uiteenlopende vormen van die dergelijke reacties, zoals terugtrekken, controleren, pleasen, vermijden, versnellen, et cetera. Je herkent deze patronen in meer of mindere mate bij jezelf en bij anderen.
In elke persoonlijkheidsstructuur ligt een gemiste essentie besloten. Dat gemis vormt zich tot (on)bewuste overtuigingen die je identiteit kleur geven. In elk karakter- en persoonlijkheidstype schuilt een tekort dat van binnenuit vaak een (on)bewuste dominante drijfveer wordt. Als je de modellen leest, herken je welk type het meest op jou lijkt. Je krijgt dan meer zicht op die (on)bewuste verlangens, gemissen, angsten en gedragingen die jouw hele leven misschien al sturen.
Wanneer je deze structuren en typen combineert, kun je ze binnen vijf stabiele persoonlijkheidsdimensie plaatsen: openheid, zorgvuldigheid, extraversie, vriendelijkheid en neuroticisme (emotionele stabiliteit). Deze dimensies zijn wetenschappelijk vastgesteld en gevalideerd. Je kunt ze vervolgens koppelen – in MBTI, DISC en CliftonStrengths – aan hoe je van nature informatie verwerkt, beslissingen neemt, je leven organiseert en met je energie omgaat. En aan hoe je gedrag zich uit en welke natuurlijke kwaliteiten daarbij horen.
Deze diagnostiek is een van de fundamentele pijlers van mijn werk. Hoe sneller je een heldere diagnose hebt, hoe effectiever, efficiënter en vaak ook sneller het begeleidingsproces verloopt. Dat is van grote waarde bij teamontwikkeling en loopbaancoaching. Maar ook in diepgaande persoonlijke processen bieden deze modellen hulp. Je ontdekt welke – soms overweldigende – ervaringen in je leven een rol hebben gespeeld en welk effect die hebben op je gedrag en levensloop. Daardoor begrijp je beter waarom je vastloopt, waar obstakels liggen en welke stap je kunt zetten om je potentieel verder aan te spreken.
Deze ontwikkelingslijn gebruikte ik al intuïtief in mijn werk: persoonlijke coaching, executive coaching, leiderschapsontwikkeling, tijdens leiderschapsreizen en zelfs in traumatherapie. Nu heb ik hem voor jou ook zichtbaar gemaakt. Via bewustzijnsvergroting, training, coaching en vooral nieuwe ervaringen, kun je jezelf blijven ontwikkelen. Onze hersenen en ons lichaam zijn verbazingwekkend plastisch: jij en ik blijven ons leven lang leren. Als je bewust nieuwe ervaringen opdoet en die in je dagelijks leven en werk gaat oefenen dan verandert je leven op een wezenlijke manier.
Meld je aan en ontvang de nieuwste inspiratie!
Of volg KoopenBakker hier
Beschermd: MBTIBeschermd: Schizoide karakterstructuur
Scroll naar bovenzijde
