BLOG | NORBERT KOOPEN

VAN UITZICHT NAAR INZICHT

13 juli 2025 – Leestijd 2 minuten

“Wat ben je rustig in vergelijking met de laatste keer”, zegt ze na twee uur. We zagen elkaar bijna zeven jaar geleden en in haar blik op mij benoemt ze het gevolg van de inzichten die ik de afgelopen jaren heb opgedaan. Het is – bij iemand die altijd zoveel spanning en onrust had – rustig geworden. Wat een heerlijk en wonderlijk gevoel is dat toch.

Ook op de afgelopen leiderschapsreis benoemen mijn deelnemers weer de weldadigheid van mijn rust. Het maakt ze ontvankelijk om met liefde en aandacht die reis naar binnen te maken en het ongemakkelijke te aanschouwen. En wat was het weer een fantastisch avontuur zeg. Ik wilde eigenlijk niet stoppen. Zo heerlijk was het. Bekijk de video op Instagram die een van de deelnemers heeft gemaakt.

“Van al het bestaande hebben wij sommige dingen in onze macht. Andere niet. In onze macht zijn onze meningen, ons streven, onze begeerte en onze afkeer. Al deze dingen kunnen we zelf bewerkstelligen. Wij hebben geen macht over ons lichaam, bezit, aanzien of ambt. Kortom: alles wat niet vanuit ons eigen werk voortkomt, hebben we niet in onze macht.”

Je zou kunnen veronderstellen dat die rust en de bijhorende ruimte alleen maar goeds brengt. Ja! Ik kan meer geluk en plezier in het allerkleinste vinden, beleef de liefde op een intensere en diepere manier en ervaar steeds steeds meer betekenis in het moment. Ik schreef er al over in de inspiratiemails: ‘De twee kanten van liefde’ en ‘Binnenliefde’.

Maar het is echt een misverstand dat het alleen maar goeds brengt. Zeker op de korte termijn. Het gevolg van die rust is ook dat ik liefde op een andere manier ben gaan ervaren. Waar ik eerst mijn eigen gevoel van liefde projecteerde op de ander en dacht dat ik die liefde van hem of haar kreeg, voel ik nu dat die liefde vooral mijn eigen liefde voor de ander is. Ik ‘krijg’ dus minder van de ander dan mijn oorspronkelijke vermoeden.

Ik zie hoe de ander zich in allerlei bochten wringt om liefde van mij te ‘ontvangen’. En waar ik mijn mantel van geprojecteerde liefde – waarin soms iets van gemis, dat ik door de ander wil laten opvullen, in verscholen ligt – terughaal naar mezelf, begin ik mezelf allerlei lastige vragen te stellen die ik eigenlijk niet wil stellen: wat bindt ons nu ten diepste? Ik zie meer het ongemakkelijke in de relatiedynamieken. Het maakt het leven rauwer.

En waar ik in het begin euforisch was over de enorme liefde die ik in het moment kan ervaren, merkte ik dus nu ook de schaduwkant: ik ben aanmerkelijk minder verbonden met de ander dan ik aanvankelijk dacht. En die perspectiefverandering – en dat andere denkkader dat mijn gevoelswereld beter laat duiden –, levert een existentiële vorm van eenzaamheid op: lijden is de laatste maanden een sluimerend gevoel dat vanuit niets met kracht mijn hele staat van zijn kan overnemen.

“Als Ge meent, dat iets wat van nature onderworpen is, vrij is, en dat wat van een ander is, uzelf toebehoort, zult Ge veel hinder ondervinden. Ge zult veel klagen, in verwarring raken en goden en mensen verwijten maken.”

BIJ MACHTE EN VAN NATURE VRIJ

– De kunst van het onderscheiden –

De stoïcijnse filosoof Epictetus schreef mooi over de kunst van het onderscheiden. Ik heb hier een quote van hem opgenomen wat mij ongelofelijk helpt, maar tegelijkertijd ook de bron van mijn pijn is: ik zie beter wat van mij en van de ander is. Die perspectiefwisseling brengt lijden.

Van al het bestaande hebben wij sommige dingen in onze macht. Andere niet. In onze macht zijn onze meningen, ons streven, onze begeerte en onze afkeer. Al deze dingen kunnen we zelf bewerkstelligen. Wij hebben geen macht over ons lichaam, bezit, aanzien of ambt. Kortom: alles wat niet vanuit ons eigen werk voortkomt, hebben we niet in onze macht.

En nu, weet dat de dingen die wij in onze eigen macht hebben, van nature vrij zijn. Dus onze meningen, ons streven, onze begeerte en onze afkeer zijn van nature vrij. Zij kunnen niet gehinderd of belemmerd worden. Doch datgene wat wij niet in onze macht hebben is krachteloos, onderworpen, belemmerend en vreemd aan ons wezen.

Als Ge meent, dat iets wat van nature onderworpen is, vrij is, en dat wat van een ander is, uzelf toebehoort, zult Ge veel hinder ondervinden. Ge zult veel klagen, in verwarring raken en goden en mensen verwijten maken.

Als Ge weet dat alleen het uwe van u is en datgene van een ander ook van een ander is en ook werkelijk aan die ander toebehoort, dan zal niemand u ergens toe kunnen dwingen of kunnen hinderen en gij zult ook niemand verwijten maken of aanklagen.

Ge zult niets doen dat tegen uw wil is en een vijand zult Ge niet hebben. Niemand zal u schaden, want iets schadelijks zult Ge niet kunnen ondervinden.

Oefen dit van het begin af aan bij ieder onaangenaam verschijnsel. Onderzoek dit verschijnsel vervolgens en maak onderscheid met de maatstaven die Ge hebt, waarvan de eerste en de belangrijkste is ‘of het iets wat behoort tot de dingen die in onze macht liggen of niet’.

Epictetus (stoïcijns filosoof 50 – ca 130 na Christus)

“Ik heb nergens zin in en het lijkt of alles vastzit: een van de kenmerken van een depressie. Het is tijd voor beweging! Die verwondering is daarin cruciaal omdat zij ons uit het bestaande patroon haalt en zicht geeft op nieuwe manieren.”

Zie de rust als een meer dat stil is geworden. Al het vuil is naar de bodem gezakt en het is ongekend helder geworden. Een signaal in de vorm van een steen die in het water wordt gegooid, levert slechts een kleine rimpeling op waarna de rust en helderheid weer terugkeert.

In die rust en ruimte wordt veelal niet alleen het mooie, maar ook het meest pijnlijke zichtbaar: elementen die in het onbewuste zaten en veelal indirect je leven domineren. Dat is wat er bij mij nu gebeurt. Zelfs externe signalen kunnen het niet meer vertroebelen omdat ik het zo krachtig voel.

We noemen dat lijden een spirituele depressie. Het oude functioneert niet meer terwijl het nieuwe er nog niet is. En dat zorgt voor een depressief gevoel. Je kent het vast wel. Denk aan een overlijden, een ongeluk, een ziekte, liefdesverdriet, het verlies van een baan, een perspectiefverandering, het oplossen van een illusie etc.

Soms ‘breekt’ de persoonlijkheid en ligt het in gruzelementen op de vloer. Je kan je dan niet meer verhouden tot die nieuwe werkelijkheid. De uitdaging ligt dan om die persoonlijkheid met die scherven weer opnieuw op te bouwen. Het wordt daarin – met nieuwe vaardigheden en andere overtuigingen – veelal sterker en mooier: je identiteit transformeert.

Zo erg is het bij mij gelukkig niet, maar ‘the blues’ zijn alom aanwezig. Een goed teken! Ik kijk er met verwondering, liefde en regelmatig met een glimlach naar. Het maakt dat ik mijn gevoelens ervaar én niet ben! Dat is een groot verschil. Het komt en het zal ook weer gaan.

Ik heb nergens zin in en het lijkt of alles vastzit: een van de kenmerken van een depressie. Het is tijd voor beweging! Die verwondering is daarin cruciaal omdat zij ons uit het bestaande patroon haalt en zicht geeft op nieuwe manieren.

Als ik dan vervolgens met mijn cliënten in de bergen loop en ik tijdens het wandelen bezig ben met het verder begrijpen van hun uitdagingen en nadenk hoe ik hun proces optimaal in oefeningen, opdrachten, vragen en coaching kan faciliteren, gaat daaronder – in die rust, de monotone beweging van het wandelen en de prachtige natuur – mijn eigen onderzoek natuurlijk ook bewust en onbewust door.

Niet alleen laat het zich daar in de beweging tussen die hoge toppen en die waanzinnige natuur makkelijker ontrafelen. In die ontrafeling en ruimte wordt mijn onderscheidingsvermogen beter. En dat is een groot goed. Ik weet nog beter wat van mij is en wat niet van mij is. En ik zie waar ik invloed op heb en waar ik geen invloed op heb.

In die verscherping van het onderscheidingsvermogen ontstaat richting en wordt de basis gelegd voor een nieuwe weg: ik weet waar ik wel en niet moet zoeken. Daarom was die leiderschapsreis in de bergen voor mijzelf ook zo fijn: het is losser en ruimer geworden.

“Niet alleen laat het zich daar in de beweging tussen die hoge toppen en die waanzinnige natuur makkelijker ontrafelen. In die ontrafeling en ruimte wordt mijn onderscheidingsvermogen beter. En dat is een groot goed. Ik weet nog beter wat van mij is en wat niet van mij is. En ik zie waar ik invloed op heb en waar ik geen invloed op heb.”

ADVIES: WAT GEBEURT HIER?

– Een suggestie voor de zomervakantie –

Waar een nieuw inzicht je een nieuwe blik op de wereld geeft, geldt dat eveneens andersom. Een nieuw uitzicht (hiken in de bergen) geeft veelal ook een nieuw inzicht (ontrafelen van een uitdaging) en daarmee een nieuw perspectief (een nieuwe pad). De nieuwe ervaringen bewegen bewust en onbewust je binnenwereld. Daarom is het zo goed om nu op vakantie te gaan. Doe dat ook met een zekere rust en aandacht zou ik zo zeggen.

De projecten die je hebt opgestart en/of inspiratie en ideeën die je in het eerste jaar hebt opgedaan, worden daarmee door de perspectiefverandering gedurende zomer rijker. Om de nieuwe inzichten daarna in het najaar te effectueren. Het krijgt nog beter vorm! Je hebt in het najaar een betere en grotere oogst. En als je wandelt, is dat proces nog vele malen sterker.

Ik had de zomerstop al in de vorige mail aangekondigd, maar ik kon het niet nalaten om deze nieuwe stap van helderheid en deze suggestie voor je vakantie na mijn leiderschaps- en persoonlijke ontwikkelingsreis te beschrijven.