BLOG | NORBERT KOOPEN
KANTELTIJD
7 september 2025 – Leestijd 10 minuten
Het begin van de zomer is – volgens de Chinese filosofie – altijd een overgang van inspiratie naar resultaat. Vergelijk het met het ontkiemen en de bloei van een plant of boom die in de herfst zijn vruchten afwerpt.
Anders gezegd: in de stilte en rust van de zomer wordt er door een nieuw uitzicht een nieuw inzicht op de dan toe heersende activiteiten verkregen. Er worden nieuwe gedachten, zienswijzen, perspectieven aan je projecten, uitdagingen et cetera toegevoegd. Waardevol! Het vergroot – doordat je na de zomer kunt bijsturen – je opbrengsten en resultaten in je leven.
“De kern van het inzicht was dat ik dacht dat ik veel liefde van anderen kreeg, maar ik realiseerde me dat veel liefde – die ik contact met de ander ervaar – vooral mijn eigen gevoel voor de ander is: een stevige perspectiefverandering. Ik kreeg veel minder van de ander dan ik aanvankelijke vermoedde.”
Omdat ik dit jaar weer op een stevig kantelmoment stond, gebruikte ik het zomerreces nog nooit zo aandachtig als nu. Ik bewoog weer eens van een oude naar een nieuwe wereld. En dat is nooit gemakkelijk. Dat verdient tijd, aandacht, rust en bewustzijn.
Ik had drie jaar geleden een prachtige liefdesrelatie waarin heel veel zat, maar waar ook iets fundamenteel niet okay was. Dat kan ik aan de ander wijten, maar ik heb daar natuurlijk ook zelf een aandeel in. Het gaat altijd over klacht, probleem en wat is mijn aandeel in het probleem. In mijn werk volgt dan een coachingstraject of een behandelplanning. Die gedachte kan ik natuurlijk ook op mezelf toepassen.
Ik onderzocht de liefde en haar helende principes al een aantal jaar, maar dat intensiveerde door die verbroken relatie de afgelopen drie jaar. Ik onderzocht dat bijna als een monnik. Hoe werkt liefde? Welke dynamieken zijn er? Hoe beoefen je de intieme ontmoeting en het moedige gesprek? En hoe ervaar je nu in liefde een diep samenzijn? Hoe kun je liefde als een spirituele ervaring zien? Op welke manier helpt liefde je om te leren, je te ontwikkelen en jezelf en anderen te helen?
Prachtige vragen en een prachtig onderzoek, wat natuurlijk nog steeds doorgaat. Al mijn opleidingen, workshops, intervisies en supervisies van de afgelopen jaren stonden in het teken van dit onderzoek. Niet alleen voor mijn persoonlijke proces, maar vooral ook voor mij als professional: ik begrijp en voel nu nog beter hoe liefde je op diepgaande wijze heelt en makkelijker en duurzamer laat leren. Mijn werkwijze verfijnde zich en wordt weer effectiever en krachtiger.
Professionele context: zie kader over liefde in coaching, therapie en training.
En in dat enorme onderzoek en persoonlijk werk van gemis, verlangen en lijden zat een onnoemelijk groot cadeau verscholen: een andere ervaring van liefde. En wat was dat een schok om te voelen. Niet alleen de intensiteit van liefde die je – in het moment vanuit het niets – in contact met de ander, de buitenwereld of een gedachte kunt ervaren, maar ook het enorme lijden die het teweeg kan brengen. In de intense ervaring van liefde ervoer ik de schaduwzijde ook krachtiger.
De kern van het inzicht was dat ik dacht dat ik veel liefde van anderen kreeg, maar ik realiseerde me dat veel liefde – die ik contact met de ander ervaar – vooral mijn eigen gevoel voor de ander is: een stevige perspectiefverandering. Ik kreeg veel minder van de ander dan ik aanvankelijke vermoedde. Ik moest me tot deze verandering verhouden en relaties herkaderen.
Het gevolg was diepe eenzaamheid. Ik moest de afgelopen maanden alle zeilen bijzetten om koers te houden. En dat lukte achteraf gezien wonderwel toch vrij gemakkelijk. Ik had er nog geen twee maanden voor nodig. In het moment voelt het altijd anders. Lees nog eens de andere inspiratieberichten waarin ik iets over die ervaring van liefde vertel.
– Het blog ‘Kanteltijd’ gaat onder het kader verder –
EEN NIEUWE ERVARING VAN LIEFDE
ONTDEK EN LAAT JE INSPIREREN DOOR OUDE INSPIRATIEBERICHTEN
– Klik op de afbeelding en vind meer achtergrond –
LIEFDE: SLEUTEL TOT GROEI EN HERSTEL
– De coach en therapeut als spiegel –
Ik zie mezelf in coaching en therapie steeds meer als een spiegel waarin de cliënt zijn of haar eigen liefde kan voelen. Om die vervolgens te gebruiken om een overweldigende ervaring te omarmen, een nieuwe vaardigheid te leren, een andere overtuiging te adapteren of in lastige situaties zich op een andere manier te gaan gedragen. Het verandert je identiteit en geeft na wat spanning steevast meer rust, plezier en betekenis. Het enige wat hij of zij dan nodig heeft is wat aandacht, bewustzijn en nieuwe ervaringen. En natuurlijk die liefde. Die integreert het in lichaam en geest.
WAT IS NU LIEFDE?
Als ik het plat zou slaan dan is liefde een combinatie van hormonen en neurotransmitters (dopamine, oxytocine, endorfine, serotonine et cetera) die door interne of externe signalen worden opgewekt. Het maakt dat het lichaam zich veilig voelt, zorgt voor een toename van energie en het geeft vertrouwen. Je voelt het al: een ideale voedingsbodem om te leren, jezelf te ontwikkelen en te helen.
DE KUNST VAN COACHING EN THERAPIE
De kunst voor een coach of therapeut is om dat gevoel van liefde in combinatie met die lastige situatie en uitdaging op te roepen. Leren gebeurt namelijk altijd – buiten de comfortzone – in het onbekende waar het spannende in liefde wordt omarmd.
LIEFDE IS EEN OP ZICHZELF STAAND GEVOEL
Je zou dus kunnen zeggen dat liefde een op zichzelf staand gevoel is. Laat ik het nog een keer toelichten. Een geliefde, vriend, familielid, coach, therapeut et cetera kan aanwezig zijn, iets voor je doen, je aanraken – met een blik, gebaar, woord, houding en/of een letterlijke aanraking – en je daarmee een gevoel van liefde geven. Maar ook een schilderij, een dansvoorstelling of een landschap kan dat oproepen. Die mix van hormonen en neurotransmitters geven je vervolgens dat heerlijke vredige en energierijke gevoel van vertrouwen, veiligheid en geluk.
SIGNALEN ROEPEN EEN GEVOEL VAN LIEFDE IN JOU OP
Nu zijn er krachtige signalen waardoor je enorm veel liefde ervaart. En zijn er signalen die al een heel leven meegaan waardoor het effect van die signalen door de constante aanwezigheid van bijvoorbeeld die betekenisvolle ander – door dik en dun – ook dat gevoel oproepen.
Doe je ogen maar eens dicht. En denk maar eens aan een liefdevolle ander. Onmiddellijk komt dat gevoel van liefde in jou naar boven. Maar je kan ook een herinnering aan een vakantie, de natuur of een kunstwerk gebruiken. Ook dat kan een gevoel van liefde oproepen.
JE UITDAGING IN EEN ZEE VAN LIEFDE LEGGEN
Als je dit weet dan hoef je de uitdaging van de cliënt – in de vorm van een nieuwe ervaring – alleen maar in een zee van liefde te leggen. Die zee van liefde transformeert het. Ik stem me af op de client, roep dat gevoel van liefde op en geef tegelijkertijd een nieuwe ervaring waar anders met de uitdaging kan worden omgegaan: het ongemakkelijke wordt door de liefdevolle nieuwe ervaring omarmt. In die omarming wordt het begin van een nieuwe weg gevonden.
PROFESSIONELE UITDAGING
Des te beter ik dit gevoel bij de ander kan oproepen en kan richten op de nieuwe ervaring die de uitdaging aanpakt, des te krachtiger het effect in coaching en training. Vervolgens pakt de cliënt de handschoen op om in het dagelijks leven te gaan oefenen. Daar wordt toch echt het meeste geleerd.
NEUTRALISEREN EN OMARMEN
Wat je daarmee dus doet is dat je voorheen een uitdagend signaal – de lastige ervaring met bijhorende gedrag – neutraliseert met liefde en een nieuwe ervaring. Het lichaam verkrijgt bij het ontvangen van dat signaal naast de spanning ook een ontspannen gevoel en een andere manier.
Denk bijvoorbeeld aan een ander gedachte- en gevoelspatroon waarbij je jezelf nu eens op de eerste plaats zet in plaats van dat je meteen voor de ander zorgt. Er ontstaat daarmee een nieuw perspectief op de wereld: een overtuiging waardoor je eerst weet dat je voor jezelf dient te zorgen en dan pas voor de ander kunt zorgen. Het gevolg is dat je ook op een andere manier gaat reageren: je ontwikkelt nieuw gedrag met andere vaardigheden. Bekijk nog eens de cascade van leer- en ontwikkeleffecten door nieuwe ervaringen.
DE GROTE LIEFDE
In de Yoga Sūtra van Patañjali wordt beschreven dat dit gevoel van liefde – de grote liefde – zonder een signaal kan worden opgeroepen. Dat liefde in de mens een op zichzelf staand gevoel is en door jou heen stroomt. Als je je onthecht van de signalen in je omgeving en ze vervolgens loslaat, kom je steeds meer bij die enorme bron van liefde is mijn ervaring. Je ziet dan dat er een overvloed van liefde in je zit die vraagt om ontsloten te worden.
AVONTUUR EN JE EIGEN PAD
Als je met het gevoel op jouw manier dat gedrag, die nieuwe overtuiging, die vaardigheid of die overweldigde ervaring kan omarmen, dan ga je je eigen pad lopen. Als dat niet gebeurt, dan wandel je meestal het pad van iemand anders. Je bent echt zelf je beste gids is om je eigen pad te vinden en te belopen. Je hebt zo nu en dan alleen wat nieuwe ervaringen nodig om meer richting te krijgen.
Wil je dit ervaren?
Als je door persoonlijk werk in jezelf reist dan daal je af naar het meest wezenlijke en realiseer je op een gegeven moment dat je op de bodem (stap 4) bent gekomen. Je kunt niet meer verder afdalen. Dat is een fijne ervaring omdat je je soms afvraagt wanneer het lijden uiteindelijk stopt. Het lijkt steeds dieper en groter te worden. Alsof een zwart gat je gaat verzwelgen.
En langzaam voel je dan dat er een grens komt. En dat het tijd wordt om over te stappen naar een nieuwe wereld (stap 5) waar het lijden afneemt en het weer wat lichter wordt. Die overschrijding – ik heb er al vaker over geschreven – vraagt aandacht, bewustzijn, stilte en ruimte. Het is dat beroemde kantelmoment die veelal wordt gevat in rituelen en in de literatuur zo vaak wordt beschreven. Het is spannend omdat je weer op onbekend terrein komt.
Bekijk deze mooie video van de dichter en schrijver David Whyte over verdwalen en je weg vinden. Het gaat er over dat iets jou vindt. Als je iets bewust wil vinden dan is je persoonlijkheid aan het stuur en gebruik je je bestaande kader en ervaringen. Dan blijf je in het bekende.
Je wilt je door het onbekende laten raken. Iets waar je geen of onvoldoende zicht op hebt. Iets dat altijd buiten je spectrum is gebleven en waar je nu de gelegenheid krijgt om dat te ontdekken. Het valt je toe en dat gebeurt door stil te staan. Stil staan is dan niet een passieve beweging, maar een actieve, moedige daad: je maakt jezelf kwetsbaar – door het hier en nu elke keer met een open blik te aanschouwen – om buiten de gebaande kaders iets te zien en te vinden. Om vervolgens wellicht een stap te zetten die je nooit eerder hebt gezet. Voel je de spanning als je het zo leest.
En daar heb je tijd voor nodig om te komen: kanteltijd. Hoe pakte ik dat deze keer nu concreet aan?
Het begon met de première van de film over mijn werk in ‘Het Theater’ in Blaricum waar familie, vrienden, collega’s en leraren samen kwamen: een ritueel waarin ik al die dierbaren bedankte voor de steun in mijn professionele ontwikkeling de afgelopen jaren. Het bracht me veel. Om daarna op reis te gaan met cliënten in de Alpi Orobie. Het was weer fantastisch.
Om me vervolgens te laven aan authentieke Italiaanse gastvrijheid en warmte. Eerst bij Italiaanse vrienden om vervolgens naar mijn Italiaanse maatje Matteo met zijn fantastisch Agritusrimo ‘Val Grabbia’ en heerlijke buren Juliano en Maria te trekken. Wat een plek en gastvrijheid in Val Brembana: authentiek Noord Italië in optima forma. En een van de bijzondere plekken op de ‘Cammino di San Pellegrino’.
Om vervolgens in een mislukt wandelavontuur op het Pieterpad te stappen. Kapotte schoenen leverde een enorm blaar op waardoor ik na 40 km binnen een dag – met een enorme grijns op mond – afhaakte en weer thuis was. Het bracht me ook even terug naar het kantelmoment van twee jaar geleden: wat kan falen toch heerlijk aanvoelen.
Om vervolgens te gaan studeren. Ik bestudeerde de afgelopen zomer de ‘Yoga Sūtra van Patañjali’. Het is een Indiase filosofie waarin een ongelofelijk helder denk- en oefenkader wordt aangereikt om je lichaam en je gedachten te stabiliseren. Delen van dit gedachtegoed gebruikte ik de afgelopen jaren al, maar er was een verlangen om er dieper in te duiken. Met die naderende grens en de rust van de zomervakantie was er geen beter moment. Ik kon zien wat ik al goed deed. En ik zag ook welke beoefening meer aandacht verdient.
– Het blog ‘Kanteltijd’ gaat onder het kader verder –
DE YOGA SŪTRA VAN PATAÑJALI
– Het stabiliseren van lichaam en geest –
INNERLIJKE VRIJHEID EN HELDERHEID
Meer dan 2.000 jaar geleden legde de Indiase wijze Patañjali in 196 korte verzen de essentie van yoga vast. In de klassieke betekenis betekent yoga ‘verbinding’: het in harmonie brengen van lichaam, geest en bewustzijn met onze diepste kern. Het doel van de Yoga Sūtra is het stillen van de onrustige geest en het gespannen lichaam, zodat innerlijke vrijheid en helderheid zichtbaar worden.
IDEAAL KADER
Deze levensschool maakt deel uit van de oude Indiase filosofie binnen het hindoeïsme, maar haar kern – innerlijke vrijheid – overstijgt religie en tijd. De eenvoud, helderheid en precisie, gecombineerd met diepgang, maken het voor mij een ideaal cognitief kader om mijn gevoelens en gedachten verder te onderzoeken. Het biedt een fundamenteel andere kijk dan het taoïsme en de westerse modellen. Juist dat nieuwe gedetailleerde perspectief opent nieuwe werelden.
“Langzaam voel je dan dat er een grens komt. Het wordt tijd om over te stappen naar een nieuwe wereld waar het lijden afneemt en het weer lichter wordt. Die overschrijding vraagt aandacht, bewustzijn, stilte en ruimte. Het is dat beroemde kantelmoment die veelal wordt gevat in rituelen en in de literatuur zo vaak wordt beschreven.”
Beweging, bergen, natuur, falen, liefde van familie en vrienden, een verdieping van een denk- en gevoelskader en natuurlijk rust en stilte, zorgde dat ik langzaam aan mijn nieuwe perspectief gewend raakte. Ik zie daarin ook wat ik zelf heb te doen. Het zorgden dat mijn spirituele depressie verdween. Ik voel de energie weer in mijn lichaam stromen. Heerlijk!
Worteling
Hoe groeit een idee naar een krachtig concept, product, organisatie et cetera? Anders gezegd: hoe krijgt iets vorm en breng je dat succesvol…
Jouw omgeving
Waarom behoudt de ene boom zijn bladeren en de andere niet? Dat was de vraag die mijn maatje – die wordt opgeleid tot natuurgids – kreeg…
Tijd en inspiratie
In de rust, stilte en leegte worden inspiratie en creativiteit geboren. En meestal in die volgorde. Als er geen rust is dan is er geen stilte en als…
Rijker
Een metershoog schilderij vernietigd door het vloeibare lood. Of toch niet. In het lostrekken van het lood verschijnt een nieuw oppervlakte…
Een nieuwe cyclus
De afgelopen jaren realiseer ik me steeds meer dat de tijd waarin we ons nu bevinden een van de belangrijkste momenten van het jaar is. In de…